Den moderne stølen

Vinden riv i gamal mur

Stien opp har snart grodd att

Nedbøren er kald og sur,

men plagar berre vierkratt

Ifølge klimaforskarane vil snøen etter kvart bli nokså sparsam i dei norske fjella. Temperaturen skal auga gradvis, noko som vil få store følgjer for både dyr og menneskjer. Ein kan berre takka høgare makter for at ein ikkje er rype. Kvit kamuflasje og grønt underlag er ingen god kombinasjon. Samstundes er det allereie mogleg å leggja merke til heilt andre endringar. Dersom ein fjellvandrar frå førre hundretal hadde vakna til live igjen i dag, ville han truleg ha konkludert med at det hadde hendt ei nokså alvorleg ulykke. Kor har det blitt av livet i fjellet? Dei fleste stølane er ute av drift, og i dag står dei att som spøkelsesbyar. Menneskja har forsvunne. Når ein ser det slik, har ikkje fjellheimen blitt varmare. Det gjer meir meining å snakka om eit ugjestfritt kuldedrag.

No har dei gamle stølane sjølvsagt ikkje mista sin verdi. Dei mosegrodde steinmurane fortel om ei anna fortid, og dei må dermed reknast som viktige kulturskattar. Likevel vil det vera rimeleg å hevda at dei var meir betyingsfulle i gamle dagar. Som arbeidsplassar var dei med på å setja eit direkte preg på individet. I fjellet vart ein både sosialisert og utdanna. Ysting og mjølking er dømer på ferdigheiter som i dag tilhøyrer mindretalet, men som i gamle dagar var avgjerande for å overleva. Dessutan kan ein berre førestilla seg kor mykje kunnskap eit slikt liv gav om naturen. Både rype og røyskatt var nære naboar. Ein kan med andre ord snakka om stølane som produsentar av ballast. I tillegg er det grunn til å tru at dei på sett og vis må ha fungert som møteplassar. Her hadde dei einsame fjellvandrarane tilgong på mat, og ved grua var det mogleg å få tørka dei våte ullsokkane. Kanskje var ein til og med så heldig at ein møtte ei vakker budeie. I dag er det framleis mogleg å vandra over ”sollyse vidder”, men ein skal ha nokså mykje flaks for å koma over ein støl som faktisk er i bruk. For dei fleste blir nok løysinga å ta inn på ei av dei mange hyttene. Dette kan på ingen måte samanliknast med å besøkja ein aktiv arbeidsplass, og dermed lærer ein heller ikkje andre samfunnsgrupper like godt å kjenna. Ein vandrar og søv for seg sjølv, eller eventuelt saman med eit turfølgje.

Diverre kan ein ikkje utelukke at dei rotnande stølane berre er ein forsmak på kva det norske jordbruket generelt har i vente. Oslo fører ein politikk som gagnar småbjørka sine røter, noko som i våre dagar har byrja å setja sitt preg på sjølve gardane. Stadig større delar av den norske kulturmarka blir omgjort til skog. Endringane er valdsame, men dei blir overraskande lite debattert. Befolkninga blir heile tida skifta ut, noko som gjer at det einskilde mennesket berre har moglegheit til å oppleva ein bestemt epoke. Dermed mistar ein det lange perspektivet, og endringane fortonar seg meir eller mindre som daglegdagse. Truleg kan dette samanliknast med ein krabbe som blir kokt levande. Temperaturen aukar gradvis. Resultatet av dette er at krabben døyr utan å leggja merke til det.

Kyrne skal ut på beite

I år har tv3 fleska til med storsatsinga "paradise hotel", som i følgje nettsamfunnet facebook er ein svært populær serie. Folk går mann av huse og set kveldsmaten i vrangstrupen for å sjå på unge folk, som ikkje har fått det statlege tilbodet om logoped på grunnskulen, pleie brunfarge på bassengkanten. Ettersom eg ikkje har sett på dette programmet, og av di berre refererer til sekundærkjelder skal eg ikkje skriva meir om det. 

Eg tenkte likevel å ofre nokre ord på ein annan komande folkefest. I følgje tv3 har dei nemleg enno ein godbit på lager. Konseptet er ikkje uventa tufta på noko som liknar fesjå og kjøtmarknad. Krøttera som ligg ute for sal denne gongen heiter Pia og Jasmin Haraldsen. Når sant skal seiast tykkjer eg båe desse er gode kunamn. I min oppvekst, før kyrne berre fekk ei talrekkje som namn, var våre kyr oppattkalla etter kvinnelege politikarar og japanske bilar. Den likaste heitte Kaci, og var så godlynt at ein kunne setje seg på ho. Kaci var alltid den første som slapp ut på beitet - ho rota seg aldri inn i straumgjerdet eller fann på faenskap, men sto og koste seg med det friske graset, og gjorde dei andre kyrne trygge. Våre offentlege kyr, Pia og Jasmin, er òg klar for vårsleppet om ikkje lenge. 

TV-serien går ut på at menn kan melde seg på stemnemøter med Pia og Jasmin. På ein solfylt stad i Frankrike kan deltakarane by fram det grønaste graset, og det mest freistande kraftfôret, og håpe at kyrne lokkast i deira bås. Så no, kjære lesarar, er det berre å melde seg på. Kanskje er det nett du har det beste lokkeropet, eller den mest freistande beitemarka. For ein neve kalvegodt kan du moglegvis kjøpe deg eit dugeleg husdyr. Men hugs at det ikkje er berre, berre å fø ei ku. Kraftfôret er kostbart i desse dagar, ho må mjølkast kvar dag, og stellast godt. Viss ikkje går det husmannssjuke, jurbetennelse, og anna svartmakt i ho. 

http://www.tv3.no/content/view/17182/1298/

Heilt til slutt freistar det mest å gjere ende på innlegget med eit dikt av Hans Hyldbakk. 

Dagros

E står på båsa, e hette Dagros, og etternamnet e NRF

og at e føddest og kom åt bøgden - det var ei blanding tå fusk og treff

No kontrollera dem krøtterslekta, med hårfint utrekna resultat

Men det du væt he dem lura onna for vitenskapeleg surrogat

At det var annsless e gammeldaggå, det he ho bestmor en gong færtælt

Ho var forresten tu Valsøyfjora, og oppi Medala vart ho sælt

Ja, ho beretta oss om spreke oksa, som kappast om ho berre så dikjå skvatt

Da var det liv, da, borti olderskoja - Men gammeltia den kjem alder att

No står du innstengt på sommå flekkja, og gomla silo te kvart et mål

og skog og hemmel og sol e skifta, med glas og plastikk og rustfritt stål

Og kjærleghæta den e å gråt åt, ja den e ikkje nemnanj - nei huttetu

Det e han som kjem me sa verktykasså - nei det e trist du, å værra ku

verdt å venta på

med kvitsymre, med karve, og med klunger
kjem varmen kviskrande frå kalde kvelden
til vårløysing som brenn lik heite elden
og fyller lått og liv i trøytte lunger

når stiane vert enklare å trå
og snøen brånar medan tæla går
då ropar vi eit takk at det er vår
og veit at han var verdt å venta på

Hjelp

Det er lita tvil om at samfunnet er øydelagt. Media klarte nokså tidleg å utarbeida ein felles fordummingsstrategi, og i dag må denne karakteriseras som fullført. I ettertid er det særleg VG og Dagbladet sin innsats som vil bli hugsa. Få har opptredd like målretta, og genialiteten i planane saknar sidestykke. Det er rett og slett den grundigaste jobben som nokon gong har blitt gjort. I tillegg kan ein ikkje nekta på at det heile har gått nokså smertefritt. Autoritære styresett nyttar seg av vald for å pasifisere befolkninga, men media har vist oss at dette kan gjerast på langt meir fredelege og siviliserte måtar. Dei har ikkje løfta ein einaste revolver. Likevel har dei kua dei rikaste innbyggjarane i verda.

Er det mogleg å snu? Vegen attende verkar uendeleg lang. Evolusjonen er fullbyrda, og me sit att med ei befolkning som manglar sentrale eigenskapar. Sjølve demokratiet møter veggen. Det er ingenting anna enn naivt å tru at me kan tufta eit folkestyre på dei pasifiserte og fordumma innbyggjarane. Korleis skal denne gjengen vera i stand til å delta i styringa av noko så avansert som eit moderne demokrati? Dette høyres jo nesten litt paradoksalt ut, men det er ei kjennsgjerning at fornufta har forvitra. Folk er stort sett berre opptekne av sminke og kjendisar. Eit demokrati kan ikkje fungera utan engasjement og initiativ frå massane.

Likevel er det viktig å ikkje heise det kvite flaget. Dei svake vil ha lett for å godta nederlaget, men dette er ikkje tida for å vera svak. Me må klamra oss fast til håpet, og me må ikkje sleppa taket før blodet i årene har størkna! Samfunnet kan ikkje forvitra på ein så usivilisert måte som dette. Dei pasifiserte sinna må vekkjast. Befolkninga må innsjå kva som har hendt med ballast og fornuft. Ein artikkel frå VG oppsummerar fadesen på ein nokså komplett måte. Her blir det teikna eit sjeldan godt bilete av dagens menneskjer, noko som gjer det mogleg å forstå korleis dei tenkjer. NRS ynskjer difor å avslutta dette innlegget med å sitera den aktuelle artikkelen. Det må understrekas at empirien er henta frå Danmark, men funna er truleg gjeldande for heile Skandinavia. Det er faktisk grunn til å tru at det står langt verre til i Noreg. Me er tross alt rikare enn dei tidlegare koloniherrane våre.

Det følgjande stoffet er direkte kopiert frå VG sine nettsider:

- Sjokkert over sexscener

(VG Nett) «Paradise Hotel»-Susan hadde aldri trodd at sexscenene ville bli vist på TV.

I sommer sendes den danske realityserien «Paradise Hotel» på TV3, og norske seere er mildt sagt overrasket. Hver episode inneholder sex og naken hud, og en av deltagerne som står for mesteparten av de heftige scenene er tidligere nakenmodell og servitør Susan Kristine Nielsen (34).- Sex er naturlig, alle har det, enten man skjuler det, eller ikke, sier Nielsen til VG Nett.

Sjokkert

Likevel innrømmer hun at hun ble sjokkert over at de heteste sexscenene ble sendt på TV. Hun hadde hørt fra tidligere deltagere at produsentene klippet bort alt bortsett fra det som skjedde under lakenene.

- Jeg er litt sjokkert, og trodde ikke de skulle vise så mye. Men jeg kan ikke gjøre noe annet enn å trekke på smilebåndet. Gjort er gjort, sier hun.Angrer ikkeNielsen angrer ikke på noen ting, og har ingen betenkeligheter med å være med igjen.- Jeg synes det er bra å tråkke på Janteloven innimellom. Det var en opplevelse for livet!I «Paradise Hotel» lever 12 mennesker i sus og dus på et luksushotell i Mexico. For å beholde plassen må man finne seg noen å dele seng med. Dersom man ikke klarer det, må man forlate serien og gjøre plass til andre.

- Umulig å si nei!

34-åringen er nesten ti år eldre enn mange av de andre deltagerne i serien, men det stoppet henne ikke fra å ha sex med tre av guttene i løpet av innspillingen.- Det er umulig å si nei når så deilige gutter står og byr seg frem, forklarer hun.To av de andre mannlige deltagerne var like aktive i senga som Nielsen.- Heldigvis var jeg ikke den eneste, ler hun.

Støtter sen sendetid

Selv om den tidligere nakenmodellen har et svært avslappet forhold til sex og kropp, synes hun det er positivt at Norge sender serien klokken 22.30 om kvelden.- Det er veldig sunt. Her i Danmark har jeg møtt jenter helt ned i 14-årsalderen som følger med. Jeg synes ikke folk under 16 år bør se på denne serien, sier hun.

Ny ung flamme

I går meldte den danske avisen Ekstrabladet at Nielsen har fått seg en ti år yngre kjæreste fra Århus.- Menn på min alder har gjerne både kone og barn. Da er det mye morsommere å være med en 24-åring!Men hun avkrefter at de er et par.- Vi er ikke kjærester. Men det stemmer at jeg dater en flott fyr for tiden, som jeg faktisk skal møte i kveld, sier hun.

Den norske samfunnsdebatten

Det hender mykje i verda, men avisene har sjølvsagt ikkje moglegheit til å skriva om alt. Jobben deira går difor ut på å trekkja ut essensen. Det viktigaste må prioriteras, medan resten må bli ståande ukommentert. Likevel kan det verka som om journalistutdanninga manglar noko på dette feltet. Kvifor får kjendisane så mykje spalteplass? Dette vitnar på alle måtar om manglande kompetanse. Dagbladet si nettavis må for augneblinken tolkas slik at dei ser på Alexis Bledel som ein svært viktig person. Det er difor berre rett og rimeleg at befolkninga får inngåande informasjon om kva som føregår i livet hennar. Denne detaljkunnskapen er rett og slett naudsynt for å oppretthalda kunnskapsnivået.

Avisene sine prioriteringar fører sjølvsagt til at den norske befolkninga får eit stadig større behov for å lesa om kjendisar. Denne utviklinga har gått så langt at Pia Haraldsen no står i sentrum for den norske ”samfunnsdebatten”. Når borna når lesedyktig alder, er den detaljerte informasjonen om kjendisane sine ferieturar uunngåeleg. Er dette ønskeleg? Er det verkeleg Pia Haraldsen som skal staka ut kursen for dei neste generasjonane? Er dette den naudsynte ballasten? Her må det vera lov å seie ting rett ut. Ein spade må kallast for ein spade. Diskusjonen om ballast er rett og slett for viktig til å gøymast bak forsiktige formuleringar. Difor er det ingen grunn til å nekta på at glorifiseringa av Pia Haraldsen gjer folket dummare. Kjendisinteressa må på alle måtar karakteriserast som svært unyttig, og det er vanskeleg å sjå korleis dette skal gagna samfunnet. I tillegg fører utviklinga til tap av moral. Gandhi kunne til dømes ha vore eit positivt førebilete for folket, men i dag er det jo Pia Haraldsen som har erobra denne stillinga. Når ho er rettesnora, forsvinn samstundes alle ynskjer om å gjera noko positivt. Derimot blir fokuset lagt på klesstil og kropp. Dei individuelle måla erstattar dei kollektive. Dette fører til ei kaldare samfunn. Krava for å bli akseptert er større enn nokon gong. Kjendisdominansen i media har difor ein stor del av ansvaret for at dei unge slit med anoreksi og dårleg sjølvbilete. Det er jo tross alt vanskeleg å bli slik som Pia Haraldsen. Økonomien må vera god, og nyttige interesser må vera totalt fråverande. Det siste punktet har media allereie oppfylt, men økonomien er nok ei hard nøtt for dei fleste. Det endar som regel berre med at kvar einaste krone blir brukt på nye bukser. Dermed kan det heile også knytast opp mot overforbruk og rovdrift på naturen. Pia Haraldsen er ikkje akkurat noko trumkort i kampen mot klimakrisa.

Det er lita tvil om at media påverkar samfunnet, men diverre er kjensla av ansvar fråverande. Den vonde sirkelen er urovekkjande. Bør me ikkje leita etter ein veg ut? Media har skapt eit folk som berre vil lesa om kjendisar, noko som gjer at avisene må designast deretter for å overleva økonomisk. Resultatet blir eit fordumma folk. Desse problema blir sjølvsagt aldri nemnt i media. Det er vel kanskje ikkje så rart. Kan ein forvente at røvaren skal straffa seg sjølv?

Jetset og fotball

Endeleg har finanskrisa ført til noko godt. Sportsklubben Brann har ikkje lenger økonomi til å løna dei profesjonelle modellane, noko som gjer at Bergen har blitt ein litt betre by.

Partileiinga i NRS har aldri visst om at denne ordninga eksisterte, og me vart direkte sjokkerte når me las om det avisene. Det er greitt nok at VIP – tribuna skal vera ekstra fin, men å utstyra den med dristige damer er etter vårt syn å gå langt over streken. Det er jo ikkje slik at det berre er dresskledde menn som interesserar seg for tippeligaen. Kva signal sender desse modellane til dei unge? Det er allereie vanskeleg nok å veksa opp i dagens samfunn. I nokre miljø må ein nesten vera ”perfekt” for å bli godtatt. Klesstilen bør helst senda bod om rike foreldre, og kroppen må sjølvsagt vera reinska for feitt. Med slike normer er det kanskje ikkje så rart at mange slit med anoreksi. Å gjennomsyra fotballen med usunne ideal gjer ikkje akkurat saken betre. Når glorifiseringa av ”det perfekte” eksisterar overalt, kan ein ikkje forvente at dei oppveksande generasjonane skal vera i stand til å tileigna seg fornuftige syn på livet.

I tillegg er det grunn til å lure på kven det eigentleg er som sit på denne tribuna. Det er sjølvsagt rike folk, men det er ikkje dermed sagt at dei har krav på profesjonelle modellar. Når ein verkeleg interesserar seg for fotball, treng ein ikkje stort anna enn godt utsyn over bana. Kanskje fører dei profesjonelle modellane til at klientellet på VIP – tribuna verkeleg merkar at dei er på toppen av samfunnshierarkiet? I så fall hadde Sportsklubben Brann gjort lurare i å reservera eit bord til denne eliten på Feliz. Det er inga grunn til at folk utan fotballinteresse skal opphalda seg på kamparenaen.

Jetset

Det veltar fram som ein epidemi
og spreier seg som makk i kjøt
Du kjenner brennejarnet svi
og merket blir "naiv og søt"

Du gløymer alt det du har lært
og kvaklar høgt med gåserøyst
Brått vert visst botoxsprøyte svært
og feittsuginga blir di trøyst

Rustning møter nykvesst stål
Jetsetbronsen knekk
Sverdet penetrerer hol
VG har gått lekk